مؤسسۀ استاندارد اند پور S&P رتبۀ اعتبار پذیری یونان را در یک جهش به اندازه 6 واحد ارتقاء داد. سیاست یونان در کاهش بدهی ها با بازخرید سهام دولتی، سیاستی موفق خوانده شد. چشم انداز آینده هم چشم اندازی با ثبات دانسته شد. یورو نسبت به دلار افزایش یافت، قسط بعدی اعتبار به میزان 34 میلیارد یورو به زودی پرداخت میشود و قسطهای بعدی و بعدی و بعدی. اروپای واحد سرمایه عزم خود را جزم کرده است که یونان را در حوزۀ پولی یورو حفظ کند. آیندۀ شیرینی در انتظار یونان است. یونان کارگزاران سرمایه های آلمانی و هلندی و اسکاندیناوی، یونان ثروتمندانی که پولهای خود را در بازار مسکن شهرهای بزرگ آلمان و با خرید مستغلات آلمانی حفظ می کنند.
استاندارد اند پور چشم انداز یونان را مثبت ارزیابی کرده است. این آیا از رشد و ثبات یونان خبر نمی دهد؟ نه. از اوضاعی حکایت میکند که بدتر از این هم می شود، اما نه برای صاحبان سرمایه های کلان، نه برای قطبهای اصلی سرمایه در اتحادیۀ اروپا، بلکه برای تودۀ مردم یونان. حقیقتاً هم میتوان بدتر از آنچه که امروز گریبان یونان را گرفته است تصور کرد؟ آری میتوان. در سوریۀ جنگ زده می توان. اما در یونان که جنگی نشده است اوضاع چگونه است؟
- صدور پروانۀ ساختمان جدید در ماه سپتامبر نسبت به ماه مشابه سال گذشته بیش از 60% سقوط کرده است. در این ماه تنها 1449 پروانۀ ساختمان در کل کشور صادر شده است. از این تعداد تنها 11 پروانه دولتی و مابقی خصوصی بودند. نسبت به دوران اوج ساختمان سازی در سال 2005، میزان ساختمان سازی به اندازه 91.23% افت داشته است. صنعت ساختمان سازی یونان عملاً مرده است.
- میزان محصول تولید شده در صنایع (معادن، انرژی، آبرسانی و صنایع تولیدی) در ماه سپتامبر نسبت به ماه مشابه سال گذشته به میزان 7.3% افت داشته است.
- افزایش فروش اتومبیل در ماه اکتبر به میزان 1.75% نسبت به ماه مشابه سال گذشته، به خوبی منطق افزایش رشد اعتبار پذیری یونان را نشان می دهد. در ماه اکتبر و پس از رشد نام برده، تعداد اتومبیلهای تازه به فروش رسیده در یونان به رقم 5111 عدد رسید. اشتباه می کنید. نه صفری جا افتاده و نه رقمی فراموش شده است. کمی بیش از پنج هزار اتومبیل در یک ماه در کل کشوز ده میلیونی یونان. این رقم بنا بر آماری در ماه سپتامبر 5023 اتومبیل را در بر میگرفت. آمارهای دیگر رقمی متفاوت را نشان می دهند.
در ماه ژوئیه 5757 اتومبیل، منهای 42.1% نسبت به ماه مشابه سال قبل به فروش رسید. ماه سپتامبر با رقم 3463 اتومبیل و کاهش 48.5% نسبت به سال قبل، به عنوان بدترین ماه فروش اتومبیل تازه از سال 1990 به ثبت رسید. فروش اتومبیل در یونان به سطح آغاز دهۀ هشتاد سقوط کرد.
در تمام ماههای سال 2012 این کاهش نسبت به ماههای مشابه سال 2011 ادامه داشت. در همان سال 2011 نیز همین روند کاهشی با همین شدت نسبت به سال 2010 و در 2010 نسبت به 2009 در جریان بود.
نمودار زیر نشانگر فروش اتومبیل سالانه با شاخص ماه ژوئیه است.
و آیا پایانی بر این کابوس متصور نیست؟ آیا افزایش رتبه اعتبار پذیری یونان آغاز پایان این کابوس نیست؟
کارشناسان بانک سیتی گروپ میزان رشد سالانه تولید ناخالص داخلی در یونان را برای سالهای آتی حساب کرده اند. بر اساس این محاسبات پس از افت 7.2 درصدی تولید ناخالص داخلی در سال جاری، یونان در سال 2013 با افتی 7.4 درصدی و در سال 2014 حتی با افتی 11.4 درصدی در تولید ناخالص داخلی مواجه خواهد بود. تازه در سال 2015 تولید ناخالص داخلی رو به رشد خواهد گذاشت.
پیش بینی این که تا آن زمان چه بر سر مردم یونان خواهد آمد چندان دشوار نیست. بیکاری همین الآن بیداد می کند. در فصل سوم سال 2012 رقم رسمی بیکاری به 24.8 درصد رسید (نسبت به 17.7 درصد در فصل مشابه سال قبل) و در میان جوانان تا سن 24 سال رقم 56.6 درصد را نشان می دهد. درصد زنان جوان بیکار با رقم 65.4 درصد از این هم بالاتر است. حیرت انگیز است، اما این واقعیت زندگی مردم یونان در اروپای واحد است. کابوسی که هنوز به نقطۀ اوج خود نرسیده است. برای سالهای 2013 تا 2015 کارشناسان همان بانک سیتی گروپ رقمهای بیکاری را به ترتیب با 29.7%، 35.9% و 40.3% تخمین می زنند.
روزنامه دست راستی فرانکفورتر آلگماینه تسایتونگ گزارشی از یک روانکاو متخصص کابوس درمانی را در روز 15 دسامبر درج کرده است که ابعاد غیر قابل تصوری از فاجعۀ انسانی در حال وقوع یونان را نشان می دهد. این متخصص که برای دادن سمیناری آموزشی به یونان سفر کرده بود، در بازگشت از یونان حقایقی را به تصویر می کشد که بر خود او شوک وارد کرده اند. او که برای آموزش همکاران خود جهت مقابله با عوارض نابسامانیهای اجتماعی به یونان سفر کرده بود، در بازگشت ریاضت دیکته شده از جانب آلمان بر یونان مسبب این فجایع نامید. او دیده بود که چگونه «تحویل سوخت مجموعه های کاملی از خانه ها در محلات به علت عدم توانائی در پرداخت پول سوخت» متوقف شده و مردم به سمت سوزاندن هیزم رو آورده اند. مجلۀ اشپیگل از این گزارش می کند که خطر مسمومیت ناشی از دود هیزم در شهرهای بزرگ ساکنین این شهرها را تهدید می کند.
روانکاو نامبرده درباره وضعیت بیمارستانها می نویسد: «بیماری که راهی بیمارستان می شود باید ملحفۀ تختخوابش و غذایش را نیز با خود همراه ببرد. پس از اخراج پرسنل نظافتچی بیمارستانها، پزشکان و پرستارانی که خود نیز ماهها حقوقی دریافت نکرده اند، اکنون باید کار تمیز کردن توالتها را نیز خودشان انجام دهند». کار به جائی رسیده است که اتحادیه واحد به علت «وضعیت فلاکت بار شرایط بهداشتی یونان از خطر گسترش بیماریهای عفونی» صحبت می کند. بر اساس اظهارات روانکاو مزبور «زنان حامله برای وضع حمل با خواهش و تمنا از این بیمارستان به آن بیمارستان می روند، اما هیچ بیمارستانی حاضر به پذیرش آنان نیست که نه از پوشش بیمه برخوردارند و نه پول به همراه دارند». او همچنین به گسترش بیسابقه افسردگی در مردان پرداخته و می گوید در شرایطی که حق بازنشستگی ها نصف شده اند، نرخ خودکشی به دوبرابر افزایش یافته است». همین روانکاو معتقد است که «در شرایط دراماتیکی مثل امروز یونان، انسان به حیوان درنده ای تبدیل می شود که فقط بقاء خود را در نظر دارد». نشانه های بارز افزایش خشونت در یونان بر علیه اقلیتها و پناهندگان غیر قابل انکارند. امروز، 20 دسامبر، گزارشی از عفو بین الملل انتشار یافت که خبر از فاجعه ای انسانی در میان پناهندگان مقیم یونان می دهد. پناهندگانی که در کنار فقر و گرسنگی رو به تزاید، در معرض خطر دائمی حملۀ دستجات نژادپرست قرار دارند. در شهرهای مختلف یونان محلاتی هم اکنون به مناطق ممنوعه برای خارجیانی بدل شده است که ظاهری شبیه پناهندگان دارند. وخامت اوضاع به حدی است که وزارت امور خارجه آمریکا چند روز پیش، طی هشداری از آمریکائیان خواست در سفر به یونان جانب احتیاط را رعایت کنند، زیرا که خارجیانی که به پناهندگان شبیه باشند مورد تعرض قرار می گیرند. ارزیابی های مختلف میزان آراء حزب نئو نازی «کریسی آوگی» (شفق طلائی) از حمایت بیش از 12 درصد از رأی دهندگان برخوردار است. حمایتی که افزایش نیز می یابد.
روانکاو مزبور وضعیت را به طور فشرده چنین توضیح می دهد: «در یونان یک جامعۀ برقرار تا حدی از درون تهی شد که سرانجام مثل خانه ای فرسوده در هم ریخته است». دیکتۀ ریاضت آلمان این جامعه را از جوهر حیات تهی کرده است.
اما با این حساب به چه دلیل مؤسسۀ ارزیابی اعتباری «استاندارد اند پور» اعتبار یونان را یکباره چنین افزایش داده است؟ در همین افزایش اعتبار می توان دید که چه بلائی هنوز باید بر سر مردم یونان بیاید. علت افزایش اعتبار اخیر از این قرار بود:
دولت یونان چندی قبل اعلام کرد که تصمیم به بازخرید بخشی از اوراق قرضۀ دولتی دارد که در دست مردم در گردش هستند. علت رسمی این کار تصاحب بیشتر مایملک مالی توسط خود دولت عنوان شد. اعلام شد که به این ترتیب از کل میزان 350 میلیارد یورو بدهی، دولت 30 میلیارد از این بدهی را با خرید اوراق قرضه ای به بهای 10 میلیارد یورو، کاهش خواهد داد. ظاهرا به این ترتیب دولت بخشی از بدهی های خویش را با پرداخت یک سوم مبلغ بدهی ها کاهش می داد. مسأله اما این بود که این اوراق قرضه در دست صندوقهای سفته بازی Hedgefondsقرار داشت که در زمانی اقدام به خرید آنها کرده بودند که در پائین ترین حد قیمتشان قرار داشتند و حتی 20 درصد بهای کنونی شان نمی ارزیدند. به این ترتیب این صندوقها در جریان بازخرید اوراق توسط دولت سودهایی با نرخ دورقمی به جیب می زدند. این علت افزایش رتبۀ اعتبارپذیری یونان بود.
همۀ شواهد حکایت از آن دارند که تا زمانی که بتوان با این بازیها منابع مالی را به جیب صندوقهای سفته بازی و بانکها سرازیر کرد، یونان در حوزۀ ارز واحد یورو باقی خواهد ماند و هر کدام ار چنین آکسیونهایی «اقدام در راه نجات یونان» نام خواهد گرفت. درک این دشوار نخواهد بود که با به پایان رسیدن این بازی، زمانی که دیگر چیزی از این جامعه باقی نمانده باشد که بتوان از قبل آن باز هم سود بانکها و صندوقهای سفته باز را افزایش داد، راه خروج از حوزۀ پولی یورو را برای یونان باز خواهند کرد. این واقعی ترین احتمال است.
اتحادیۀ اروپا با تمام قوا در حال نجات یونان است. سؤالی هست؟
بهمن شفیق
20 دسامبر 2012