یادداشت سردبیر:
مطلب حاضر نتیجه تحقیقاتی است که توسط سه پروفسور دانشگاههای اوپسالا و لوند در سوئد در زمینه تأثیر اشاعه هوش مصنوعی بر بازار کار به عمل آمده است. همانطور که در عنوان اصلی نوشته آمده است، نویسندگان به جای دست زدن به فرضیات و حدس و گمان ترجیح دادند در پرتو تجارب ۱۴۰ سال - یعنی از ۱۸۸۰ تا ۲۰۲۲ - نوآوری و تحول در تکنولوژی و سطح بارآوری به پاسخ دست یابند. به عبارتی، آنها مقدمتا به درستی خود را از فضای متراکم مباحثات و داده‌های مربوط به هوش مصنوعی، خواه پر‌مایه و خواه بی‌مایه، دور کرده و از چشم‌اندازی فراخ‌تر یا به قول معروف از پرسپکتو پرندگان از بالا، به موضوع پرداختند. به این ترتیب آنها حقیقتاً موفق شدند از درافتادن به بسیاری از چاله‌هایی پرهیز کنند که در مباحثه پیرامون هوش مصنوعی پیش پای هر محققی قرار می‌گیرند. برای آنها گسترش اشاعه هوش مصنوعی نیز به مثابه مرحله‌ای از نوآوری های متعدد سرمایه‌داری در ۱۴۰ سال دوران بررسی باید مورد بررسی قرار می‌گرفت. مرحله‌ای که پیش از آن که ویژگی معینی داشته باشد دارای وجوه اشتراک با تمام دوره‌های نوآوری تکنولوژیک پیشین است و از نظر نویسندگان از همان قوانینی تبعیت می‌کند که در دوره‌های پیشین نوآوری‌ها عمل می‌کرده‌اند.
حقیقتاً نیز از زمان ورود نخستین ماشین‌ها به عرصه تولید و واکنش‌های اولیه طبقه کارگر جوان و نوپا که به جنبش ماشین‌شکنی معروف شد، یک وجه ثابت ورود نوآوری‌ها به عرصه تولید را همواره چشم‌انداز نابودی مشاغل توسط تکنولوژی یا نوآوری جدید تشکیل می‌داد. امری که در تمام این دوران به مثابه اهرمی نیرومند در سرکوب سطح دستمزد کارگران و راندن دستمزد آنان به زیر ارزش واقعی نیز نقش مؤثری ایفا کرده است. آخرین موج این مباحثه پیش از جنجال هوش مصنوعی مربوط به سه دهه پیش و ورود ربات‌ها به عرصه تولید بود که به طور وسیعی به اشاعه دیدگاه کارخانه‌های بدون کارگر منجر شده بود. بیش از سه دهه پس از آن مباحثات، نه تنها سالن‌های کارخانجات از کارگر تهی نشده است، بلکه در مقیاس جهانی حتی بر تعداد کارگران افزوده نیز شده است و در پیشرفته‌ترین کشورهای سرمایه‌داری نیز ممکن است ایجاد کارخانه‌ای جدید همراه با اشتغال به کار میزان کمتری از کارگران همراه باشد، اما به طور قطع خبری از کارخانه‌های بدون کارگر نیست. امری که اقتصاددانان بورژوا و نه شبه اقتصاددانان پادکستی نه قادر به فهم آن هستند و نه قادر به توضیح آن. یک مزیت بزرگ نویسندگان مطلب حاضر در این است که آنها با بررسی تجربی توانسته‌اند به همان نتیجه‌ای برسند که یک مارکسیست با تبیین منطقی سیر انباشت سرمایه به آن میرسد. این در سرشت سرمایه است که با رشد ترکیب ارگانیک سرمایه در نتیجه تمرکز و تراکم سرمایه و نوآوری‌های بی وقفه، نرخ سود متوسط اجتماعی رو به کاهش می‌رود و برای جبران این کاهش نرخ سود سرمایه اجتماعی ناچار به ایجاد مشاغل جدید کاربر با تکنولوژی سطح پایین است تا در بازار بتواند با سرریز کردن ارزش اضافه حاصله از این شاخه‌های تولیدی از دست دادن سود شاخه‌های با ترکیب ارگانیک بالای سرمایه را جبران کند. به همین ترتیب است در رابطه کل سرمایه اجتماعی یک کشور پیشرفته‌تر با یک کشور کمتر توسعه‌یافته و سرریز شدن ارزش اضافه از دومی به اولی. این امری است که پیشتر در مباحثات متعدد پیرامون بحران سرمایه‌داری بدان پرداخته‌ایم و باز هم خواهیم پرداخت. در اینجا تأکید بر این فقط لازم بود که ما می‌توانستیم به استناد همان بررسی منطق تکامل سرمایه‌داری تأثیر هوش مصنوعی بر بازار کار و حفط یا محو مشاغل را نیز مورد بحث قرار دهیم. اما، این روشی است ناکافی و در صورت تعمیم نادرست و زیانبار. مطلقاً لازم است که در هر دوره مشخصی پاسخ مباحثات مربوط به عرصه های معین همان دوره با بررسی مشخص خود آن عرصه‌ها روشن شود و نه اکتفا به قوانین عمومی سرمایه‌داری. از این نقطه نظر کار نویسندگان مطلب حاضر تأییدی است بر نظریه مارکسیستی و مانند هر کار امپریستی علمی – و نه پروپاگاندیستی- دیگری از سوی متفکران بورژوازی می‌تواند و باید مورد توجه قرار گیرد.
با این حال توضیح چند نکته لازم به نظر میرسد.
نخست این که بررسی نویسندگان مقطع زمانی ۱۴۰ سالهای را در بر می‌گیرد که جهان سرمایه‌داری در آن دستخوش تحولاتی عمیق شده است. نویسندگان روشن نمی‌کنند که آیا تقسیم کار بزرگ اولیه بین صنعت و کشاورزی و سپس صنعتی شدن هر چه بیشتر کشاورزی در بررسی آنها لحاظ شده است یا نه. شاید آنها این کار را در متون دیگری انجام داده باشند. اما تا جائی که به متن حاضر بر می‌گردد، به نظر میرسد این تفکیک در نظر گرفته نشده است. اهمیت این تقسیم کار بزرگ از آن رو است که حقیقتاً ساختار جوامع را دچار تحول پایه‌ای کرد و جوامع روستائی را به جوامعی عمدتاً شهری بدل نمود. بدیهی است که چنین گذار عمیقی در زمینه اشتغال نیز تغییراتی کیفی و تعیین کننده را به دنبال داشت. ساختار اشتغال در جامعه‌ای که فی‌المثل ۴۰ یا ۵۰ درصد آن در روستاها به کار کشاورزی اشتغال دارند به هیچ وجه نمی‌تواند در خطوط کلی ساختار اشتغال در همان جوامع پس از کاهش جمعیت روستائی آن به ۳ یا ۴ درصد (به طور مثال آلمان) باشد. از این رو نتایج به دست آمده توسط نویسندگان را فقط در جوامع سرمایه‌داری توسعه یافته و پس از تقسیم کار بزرگ صنعت و کشاورزی می‌توان معتبر دانست.
و البته همین اعتبار نیز علیرغم اهمیت بررسی نویسندگان، به نظر با ابهاماتی روبرو است که یک بررسی مارکسیستی موضوع نمی‌تواند از کنار آنها به سادگی عبور کند. نویسندگان در توضیح ایجاد مشاغل جدید تفکیکی قائل شده‌اند بین دو نوع از این مشاغل جدید که از نظر آنها یا در نتیجه گسترش بازارها و تقسیم کار به وجود می‌آیند و یا مستقیماً در نتیجه نوآوری‌های تکنولوژیک. نوع اول را آنها به آدام اسمیت نسبت داده‌اند و نوع دوم را به جوزف شومپتر. تا اینجای موضوع چندان مهم نیست. اما آنها در پانویسی بر مطلب اشاره کرده‌اند که برای دسته‌بندی مشاغل جدید و پی بردن به سهم مشاغل اسمیتی و شومپتری، آنها از مدل‌های کلان زبان هوش مصنوعی یا همان LLG استفاده کرده‌اند. آنها توضیح نمی‌دهند که این استفاده چگونه بوده است و همین نیز این ظن را بر می‌انگیزد که ممکن است استنتاجات مزبور توسط هوش مصنوعی به روش استقرائی حاصل شده باشند.
و نکته آخر این که تفکیک مشاغل نو ایجاد شده به گونه‌ای که نویسندگان بدان دست زده‌اند نیز، می‌تواند حتی به اغتشاش در موضوع منجر شود. آنها مشاغل ناشی از گسترش کمّی تولید و توزیع را اسمیتی قلمداد می‌کنند و مشاغل ناشی از ورود تکنولوژی‌های جدید را شومپتری. ممکن است حقیقتاً آدام اسمیت و جوزف شومپتر ایجاد مشاغل نو را به همین گونه توضیح داده باشند. در این صورت بی مناسبت نیست که تبیینی را که مارکس در ایدئولوژی آلمانی از تقسیم کار به دست میدهد مورد اشاره قرار دهیم. همین تبیین به روشنی نشان میدهد که آن تفکیک هم چندان دقیق نیست و به سختی می‌توان مرزی بین گسترش کمّی و تکنولوژی‌های جدید قائل شد. مارکس می‌نویسد:
«مناسبات بین ملل مختلف با یکدیگر وابسته بدان است که هر کدام از آنها تا چه حد نیروهای مولّده، تقسیم کار و ارتباطات درونی خود را توسعه داده باشد. این حکم به طور عمومی به رسمیت شناخته میشود. اما نه فقط رابطه یک ملت با ملتهای دیگر، بلکه همچنین خودِ پیکربندی درونی یک ملت نیز به سطح تکامل تولید و ارتباطات درونی و بیرونی آن وابسته است. این که نیروهای مولّده یک ملت تا چه حد تکامل یافته‌اند، به آشکارترین وجهی در درجه‌ای که تقسیم کار تا آن حد توسعه یافته است خود را به نمایش می‌گذارد. هر نیروی مولّد جدیدی، تا جائی که فقط یک انبساط کمّی نیروهای مولّد شناخته شده تاکنونی نباشد (به طور مثال آبادسازی زمینهای متروکه)، منجر به ایجاد تقسیم کاری جدید میشود.»
این مباحثه‌ای است که ادامه خواهیم داد. برای دستیابی به یک برنامه کمونیستی منطبق با نیازهای جامعه معاصر، لازم است که ارزیابی شفاف و روشنی از نوآوری‌های تکنولوژیک به طور کلی ارائه دهیم. به طور ویژه در مورد هوش مصنوعی، ضرورت سیاسی مقابله با خرافات ایدئولوژیک کمپانی‌های فناوری‌های دیجیتال اهمیت موضوع را دوچندان می‌کند.
مطلب را رفیق سعید عطاپور ترجمه کرده است.
بهمن شفیق
۱۷ آبان ۱۴۰۵
۸ نوامبر ۲۰۲۶
مشاغل جدید در سایۀ ۱۴۰ سال گردآوری داده‌ها: چرا ترس از جایگزینی نیروی کار توسط هوش مصنوعی اغراق آمیز است — و به جای آن ما باید نگران چه چیزی باشیم؟
پیش‌بینی‌های مربوط به نابودی مشاغل توسط هوش مصنوعی بر پایهٔ شمارش وظایفی که قابلیت خودکارسازی را دارند استوار است. اما بازارهای کار، برای کل یک شغل استخدام می‌کنند، دستمزد پرداخت می‌کنند و یا اخراج می‌کنند نه برای یک وظیفه [معین]. و در عمل ثابت شده که مشاغل، بسیار ماندگارتر از آن چیزی هستند که از توصیف وظایفِ نشأت می‌گیرد. این مقاله با تکیه بر داده‌های ۱۴۰ ساله سرشماری و ثبت احوال سوئد نشان میدهد که امروزه تقریباً از هر ده کارگر، هفت نفر در مشاغلی مشغول به کار هستند که وظایف اصلی آنها از اواخر قرن نوزدهم وجود داشته است. ترس از بیکاری همگانی اغراق‌آمیز است؛ پرسش ظریف تر این است که آیا موج فناوری امروز نیز قادر است همانند موج‌های گذشته مشاغل جدید، پایدار و تخصصی را ایجاد کند یا نه؟
امروزه، کمتر پرسشِ اقتصادی به اندازه این موضوع جلب توجه می‌کند که هوش مصنوعی چگونه بر اقتصاد تأثیر خواهد گذاشت و چگونه اشتغال را دگرگون خواهد کرد. موج جدیدِ نگرانی‌ها به مطالعه فری و آزبورن از سال (۲۰۱۷) بازمی‌گردد؛ آنها تخمین زدند که ۴۷ درصد از اشتغال در ایالات متحده در مشاغلی قرار دارند که با ریسک بالای رایانه‌ای‌شدن (اتوماسیون) مواجه هستند. مطالعات بعدی که با الهام از مقالۀ عجم‌اوغلو و رسترو از سال (۲۰۱۹) صورت گرفتند، بر اتوماسیون [خودکارسازی] وظایف تمرکز داشتند. الووندو و همکارانش در سال (۲۰۲۴) دریافتند که مدل‌های زبانی بزرگ LLG می‌توانند دست‌کم نیمی از وظایفِ حدود یک‌پنجم از مشاغل موجود در ایالات متحده را تحت تأثیر قرار دهند؛ شرکت‌های مشاوره‌ای نقشه‌های سنجش و کاری مواجهه با [آسیب پذیری مشاغل ناشی از] خودکارسازی [مربوط به فعالیت] خود را تهیه کردند؛ از سوی دیگر سازمان همکاری اقتصادی و توسعه OECD نیز ارزیابی کرد که چه تعداد از مشاغلی که سطح بالا تلقی می‌شوند حذف خواهند شد. (مقالۀ گیورگیف و میلانس از سال ۲۰۲۱)
بخش عمده‌ای از این ادبیات [پژوهشی]، در نهایت از طریق "وظایفی که یک شغل را شکل می‌دهند" به مقولهٔ اتوماسیون [خودکارسازی] سوق می‌یابد. با این حال، آنچه فناوری می‌تواند با یک "وظیفه" انجام دهد و آنچه که بر سر یک "شغل" می‌آورد، دو قضیۀ کاملاً متفاوت هستند. یک شغل، تلنباری بی‌نظم و پراکنده از "وظیفه‌های" مستقل و قابل تعویض نیست؛ بلکه بسته‌ای منسجم است که [دست‌کاری تک تک اجزای آن] منطق قیمت‌گذاری‌های بازار را در هم میشکند. هنگامی که برخی از وظایف یک کارگر اتوماتیزه [خودکار] میشود، نتیجهٔ بلاواسطۀ [استاندارد] آن این نیست که خود کارگر هم حذف شود، بلکه محتوای [وظایف] شغلی دچار تغییر میشود. گاریکانو و همکاران در مقالۀ خود از (۲۰۲۶) دقیقاً همین نکته را مطرح می‌کنند – هوش مصنوعی به جای از بین بردن مرزهای مشاغل آنها را بازتعریف می‌کند– آمار و شواهد تجربی نیز اکنون در دسترس میباشند: هوش مصنوعی بیش از آنکه خودِ کار را حذف کند، محتوای وظایف آنرا تغییر میدهد. [تحقیقات] هوملوم و وسترگارد از سال (۲۰۲۵) نشان می‌دهند که تاکنون، چت‌بات‌های هوش مصنوعی اثرات بسیار اندکی بر درآمد و ساعات کار داشته‌اند.
اگر بازار کار پایۀ پرداخت را نه به وظایف بلکه به مشاغل مبتنی می‌کند، پس راه درست برای سنجش ردپای واقعی فناوری این است که بپرسیم چه تعداد از مردم واقعاً در چه مشاغلی مشغول به کار هستند و این روند چگونه تغییر می‌کند. این همان پرسشی است که ما با آن به سراغ مشاهدات تاریخی طولانی‌مدت می‌رویم.
آنچه مشاهدات طولانی‌مدت نشان میدهد
ما در جمع‌بندی اسکوگلوند و همکارانش از سال (۲۰۲۶)، ساختار مشاغل در سوئد را از ۱۸۸۰ تا ۲۰۱۹ و با استفاده از سرشماری‌های کامل و اسناد ثبت‌شدۀ اداری مورد بررسی قرار مید‌هیم. ما داده‌های مشاغل در طول ۱۴۰ سال گذشته را در قالب یک نظام طبقه‌بندی واحد هماهنگ می‌کنیم (بر اساس متد- ون لیوون و همکاران از سال ۲۰۰۲). ما به جای مطالعهٔ تغییرات وظایف در درون مشاغل، بر [ذات] کارکرد یک شغل تأکید می‌کنیم. بر اساس این تعریف، یک معلم دبستان در دههٔ ۱۸۰۰ همان کد شغلی را دارد که یک معلم دبستان در قرن بیستویکم، هرچند وظایفی که انجام میدهد در طول زمان دگرگون شده باشد.
ما مشاغل را بر اساس زمان پیدایش آنها طبقه‌بندی می‌کنیم: پیش از ۱۹۰۰، در جریان انقلاب صنعتی دوم یا سوم، یا در قرن بیستویکم. علیرغم این موج‌های پی‌درپی در تغییرات فن‌آوری، بخش عمدهٔ اشتغال سوئد همچنان در مشاغلی متمرکز است که پیش از انقلاب صنعتی دوم وجود داشته‌اند. همانگونه که نمودار ۱ نشان میدهد، تا سال ۲۰۱۹ نزدیک به ۷۰ درصد از کارگران هنوز در این مشاغل جاافتاده مشغول به کار بودند. بزرگ‌ترین مشاغل امروزی، مانند پرستاران یا کارکنان خرده‌فروشی‌ها، از نظر کارکرد اقتصادی همان مشاغلی هستند که کار را در دههٔ ۱۸۸۰ سازمان می‌دادند، حتی اگر محتوای وظایف آنها کاملاً دگرگون شده باشد. رانندهٔ کالسکه تبدیل به رانندهٔ کامیون شده است؛ کارمند دفتری صاحب رایانه شده است. شغل باقی مانده است؛ وظایف اما نه.
این ویژگی منحصر به سوئد نیست. اگر ما این رویکرد را در مورد داده‌های ایالات متحده نیز بکار ببندیم، درمی‌یابیم که مشاغل جدید پس از ۱۹۴۰ تنها حدود ۹ درصد اشتغال از مشاغل در سال ۲۰۱۹ را تشکیل می‌دهند. این یافته در ظاهر با مغایرت با نظرات آتور و همکاران از (۲۰۲۴) قرار دارد، زیرا رویکرد مبتنی بر «عنوان‌های جدید» آنها بخش عمدهٔ اشتغال کنونی ایالات متحده را به تخصص‌هایی نسبت میدهد که پس از ۱۹۴۰ رایج شده‌اند. این شکاف، ماهیتی روش‌شناختی (متدولوژیک) دارد؛ شاخصِ آنها سهم اشتغال را از "میکرو‌عنوان‌های جدید" حذف می‌کند، در حالی که شاخصِ ما افراد را به صورت واقعی در هر شغل شمارش می‌نماید. نکته قابل تامل این است که وقتی آتور و همکاران (۲۰۲۶) به سراغ داده‌های سرشماری در سطح فردی [تک‌تک افراد ثبت شده و نه تجمیع شدۀ شرکتی] می‌روند، تصویر کلی به شکلی تعیین‌کننده صلبی گشته و به سمت ثبات و ماندگاری تغییر می‌کند؛ آنها درمی‌یابند که در بازه زمانی ۲۰۱۱ تا ۲۰۲۳، صرفاً ۱۸.۳ درصد از کارکنان در مشاغلی مشغول به کار بوده‌اند که از سال ۱۹۷۰ به بعد ایجاد شده‌اند. این رقم بسیار کمتر از برآوردهای مبتنی بر "سهم عناوین شغلی" و بسیار نزدیک‌تر به برآورد ماست، اگر معیار سنجش را به جای عناوین شغلی، خودِ انسان‌ها قرار دهیم، ساختار مشاغل کماکان قدیمی و سنتی است.
نمودار ۱: سهم اشتغال در سوئد بر اساس موج‌های شغلیِ فناورانه، ۲۰۱۹–۱۸۸۰
امواج اشتغال – شاغلین فعلی: آبی تیره، دومین انقلاب صنعتی: آبی کمرنگ، سومین انقلاب صنعتی: نارنجی، قرن ۲۱: قرمز
مشاغل بر اساس کد ۵ رقمیِ HISCO یادداشت: (طبقه‌بندی استاندارد بین‌المللی تاریخ اجتماعی) یکسان‌سازی شده‌اند؛ دوره‌ها (موج‌ها) بر اساس سالی تعریف می‌شوند که یک کد شغلی برای اولین بار به ۵۰ شاغل میرسد. واژه «شاغلین فعلی» (Incumbent) به مشاغلی اشاره دارد که پیش از سال ۱۹۰۰ وجود داشته‌اند؛ «انقلاب صنعتی دوم» شامل مشاغل جدیدی است که بین سالهای ۱۹۰۰ تا ۱۹۳۰ پدید آمده‌اند؛ «انقلاب صنعتی سوم» مشاغل جدید از سال ۱۹۶۰ به بعد را در بر می‌گیرد و «قرن بیست و یکم» شامل مشاغلی است که پس از سال ۲۰۰۰ ظاهر شده‌اند.
اسکوگلاند و همکاران (۲۰۲۶)، برگرفته از سرشماری‌های سوئد در IPUMS منبع: (سالهای ۱۸۸۰ تا ۱۹۱۰)، سرشماری سال ۱۹۳۰، و داده‌های ثبتی.
منشأ واقعی کارهای جدید پایدار کجاست
اگر مشاغل [قدیمی] کماکان باقی میمانند، پس کار جدید از کجا می‌آید؟ برای فهم این موضوع، دو منبع متمایز را بررسی می‌کنیم. برخی مشاغل جدید «شومپتری» هستند – مستقیماً توسط یک فناوری جدید ایجاد می‌شوند (مثل برق‌کاران، برنامه‌نویسان رایانه). برخی دیگر «اسمیتی» هستند – محصول تقسیم کار ناشی از رشد بازارها و پیچیده‌تر شدن و سازمان‌های کار هستند (حسابداران، متخصصان، کارکنان لجستیک). تاجر عمومی در اقتصاد دوران استعماری به فروشندگان، کارگزاران و بانکداران تقسیم میشود نه به این دلیل که این تجارتی نوظهور است، بلکه به این دلیل که مقیاس [بزرگتر بازار]، امکان تقسیم کار دقیق‌تری را مقرون به صرفه می‌سازد (چندلر ۱۹۷۸).
یافته کلیدی این است که [در دراز مدت] اشتغال پایدار و با درآمد بالا، عمدتاً در بخش «اسمیتین» متمرکز هستند. [نسبت] بقای شغل‌های اسمیتین بسیار بیشتر است: طبق داده‌ها و آمار‌های ما، احتمال زوال و نابودی شغل‌های تخصصی‌تر حدوداً نصف است، در حالی که شغل‌های متولدشده در موج‌های فناوری اخیر، با احتمالی چندین برابر بیشتر از شغل‌های قدیمی (سنتی) در خطر ناپدید شدن هستند؛ اپراتور کارت‌های پانچ (پانچ‌کارت) نمونه بارز کلاسیک این موضوع است (این تعلق به یک موج فناورانه جدید است که خطر فزاینده از دست دادن شغل را به همراه دارد، نه میزان بالای فناوری به خودی خود). مکانیسم به شکل یک زنجیره است: فناوری ابعاد وسیع‌تر ایجاد می‌کند، ابعاد وسیع‌تر به تخصصی‌سازی می‌انجامد و تخصصی‌سازی تقاضای پایدار برای کار ایجاد می‌کند. ما استدلال می‌کنیم که بخش شومپتری بهره‌وری را افزایش داده و بازار را بزرگتر می‌کند، اما اشتغالی که در نهایت ایجاد می‌کند عمدتاً در جای دیگری ظاهر میشود؛ یعنی به صورت تخصصی‌سازی اسمیتین در نقش‌های پایدار. به همین دلیل است که ترس از دست دادن جای شغلی ممکن است اغراق‌آمیز باشد. اسناد تاریخی نشان می‌دهند که با وجود اتوماسیون قابل‌توجه و تغییرات فناورانه، مشاغل همچنان به طور چشمگیری ماندگار هستند. و رشد اقتصادی همچنان می‌تواند به گسترش مشاغل جدید اسمیتین دامن بزند.
نشانه‌های زوال
برای درک اینکه بازار کار به کجا می‌رود، ما سن مشاغل اسمیتی و شومپیتری را بررسی می‌کنیم، با تکیه بر این یافته که مشاغل رو به زوال معمولاً نیروی کاری سالخورده نیز دارند (آتور و دورن ۲۰۰۹)
دقیقاً همان بخشی که بیشترین نزدیکی را به نوآوری دارد، به طور چشمگیری به بلوغ رسیده (اشباع شده) است. مشاغلی که در موج دیجیتال قرن بیست و یکم زاده شده‌اند، همچنان بخش بسیار کوچکی از [مجموعۀ] اشتغال را تشکیل می‌دهند و نسبت به پیشینیان خود بی‌ثبات ترند. مشاغل دیجیتال نیز قدمت یافته و پیر شده‌اند؛ برنامه‌نویسان کامپیوتر که زمانی حداقل یک دهه جوان‌تر از میانگین نیروی کار بودند، اکنون به حدود میانگین سنی نیروی کار رسیده‌اند- و این یک همگرایی چشمگیر برای بخشی که زمانی جوان‌ترین گوشه بازار کار بود میباشد و این، نشانه‌ای بارز از وضعیت جمعیت‌شناختیِ شغلی است که دیگر رغبتی به جذب جوانان ندارد (نمودار ۲). در مقابل، مهندسان از دهه ۱۹۳۰ تاکنون، جایگاه سنی خود را نزدیک به میانگین نیروی کار حفظ کرده‌اند؛ این سالخوردگی ویژۀ مشاغل برنامه‌نویسی و اپراتوری زاده شده در موج دیجیتال است. جوان‌ترین کارگران به طور فزاینده‌ای نه در مرزهای فناوری های پیشرو، بلکه در مشاغل خدماتی با تخصص پایین یافت می‌شوند.
نمودار ۲ : سن کارکنان نسبت به میانگین نیروی کار، در مشاغل منتخب، ۲۰۲۲–۱۸۸۰
یادداشت: میانگین سن کارکنان در هر گروه شغلی بر اساس وزن اشتغال محاسبه شده و میانگین سالانه نیروی کار از آن کسر گردیده است؛ مقادیر مثبت نشان می‌دهند که سن کارکنان آن بخش، از میانگین کل نیروی کار در آن سال بیشتر (پیرتر) است.
ماسکوگلاند و همکاران (۲۰۲۶)، برگرفته از سرشماری‌های سوئد در IPUMS منبع: (سالهای ۱۸۸۰ تا ۱۹۱۰)، سرشماری سال ۱۹۳۰، و داده‌های ثبتی FOB/LISA (سالهای ۱۹۶۰ تا ۲۰۲۲).
برای فهم بیشتر این موضوع، حق‌الزحمهٔ مشاغل مختلف را بررسی می‌کنیم. هیچ حق‌الزحمه ممتازی برای «تازه بودن فناورانه» وجود ندارد. حق‌الزحمه با تخصص همبستگی دارد: مشاغل بسیار تخصصی بازدهی بالایی دارند، چه فناوری‌محور باشند و چه نباشند، و مشاغل قرن بیستویکم اندکی کمتر از مشاغل به‌جامانده از قرن نوزدهم پرداخت می‌کنند. تخصص پرداختهای ممتاز را به دنبال می‌اورد: مشاغل بسیار تخصصی بازدهی (درآمد) بالایی دارند، صرف‌نظر از اینکه متکی بر فناوری‌های پیشرفته باشند یا خیر. مشاغل متولد شده در قرن بیستویکم، درآمدی بیشتر از مشاغلی که از قرن نوزدهم به جا مانده‌اند ندارند؛ بلکه حتی کمی کمتر از آنها نیز پرداخت می‌شوند. آنچه بازار به آن پاداش میدهد، عمق تقسیم کار است، نه نوظهور بودن فناوری.
نتایج این مباحثه برای هوش مصنوعی
بنابراین، پرسش واقعی آن چیزی نیست که بر سرخط خبرها سایه انداخته است. مسئله این نیست که آیا هوش مصنوعی کارگران را از وظایفشان کنار خواهد زد یا خیر؛ چرا که در گذشته، مشاغل (به عنوان یک واحد) و قیمت‌های بازار بارها چنین شوک‌هایی را به خود دیده و تاب آورده‌اند. [پرسش واقعی این است] که آیا موج فناورانه کنونی همچنان کاری را که موج‌های قبلی انجام می‌دادند، تکرار خواهد کرد یا خیر: یعنی ایجاد بارآوری و گسترش کمّی تولید به اندازه کافی خواهد بود تا به ایجاد مشاغل جدید، پایدار، تخصصی و با دستمزد بالا منجر شود. فناوری‌های همه‌منظوره در گذشته، نوآوری را از طریق تقسیم کار به طور مطمئنی به اشتغال گسترده تبدیل می‌کردند. موج دیجیتال تا کنون نتوانسته است به گونه‌ای مشهود این سیر را تکرار کند.
این امر، بحثِ پیرامون هوش مصنوعی و اشتغال را از میزانِ مواجهه با وظایف (در معرض تغییر بودن شغل‌ها)، به سمت تغییرات واقعی در مشاغل و وضعیت استخدام سوق میدهد. از نظر تاریخی، فناوری بیشتر از آنکه مشاغل را نابود کند، ماهیت آنها را تغییر داده است؛ به طوری که بخش عمده‌ای از اثرات اشتغال‌زایی، نه از خودِ مشاغل نوظهور فناورانه، بلکه از تخصصی‌سازی ناشی شده که این فناوری‌ها در بخش‌های دیگر امکان‌پذیر کرده‌اند.
این واقعیت باید از هراس و تب‌و‌تابِ بیکاری گسترده ناشی از فناوری بکاهد، اما در مقابل، باید توجه‌ها را جلبِ نگرانی آرام‌تر اما مهم‌تری کند. پرسش بی‌پاسخ درباره هوش مصنوعی این است که آیا می‌تواند به تعهد و توافق گذشته وفادار بماند یا خیر: یعنی تبدیلِ دستاوردهای بارآوری به مشاغل جدید و تخصصی، از طریق تعمیق بیشتر تقسیم کار.
نوشته:
ویلیام اسکوگلود
یاکوب مولیندر
کرستین انفلو
ترجمه:
سعید عطاپور
منبع: