به تبلیغات جنگی رسانههای سیا و ام آی 6 که نگاه کنید، جنگ همین لحظه هاست که با یورش سبعانه روسیه استبدادی به اوکراین دمکراتیک آغاز شود. اسلیپی جو شخصاً صحبت از جنگ جهانی سوم میکند و آمریکا و ژاپن و هلند و کره جنوبی از شهروندانشان خواسته اند فوراً خاک اوکراین را ترک کنند که فردا دیر است. و درست در این بحبوحه سامسونگ کره قراردادی به ارزش یک میلیارد یورو با شرکت ملی چینی مهندسی شیمیائی برای تبدیل گاز اتان به پروژه های شیمیائی در روسیه منعقد نمود. طرف قرارداد شرکت چینی یک شرکت روسی است به نام مجتمع شیمیائی بالتیک. پروژه قرارداد هم در 110 کیلومتری جنوب سن پطرزبورگ در کنار همان مینی جمهوریهای رشید بالتیک قرار دارد که اکنون در صف اول مبارزه قهرمانانه با روسیه متجاوز قرار دارند.
اما گویا این کافی نبود که خبر رشد چشمگیر تجارت آلمان با کشورهای اروپای شرقی هم منتشر شد. بر اساس این خبر حجم تجارت آلمان با این کشورها برای اولین بار از مرز 500 میلیارد یورو عبور و به 502 میلیارد یورو رسید که رشدی 18.7 درصدی را نسبت به سال قبل نشان می داد. در سال 2021 شرکتهای آلمانی 254 میلیارد یورو به 29 کشور شرق اروپا صادر و 248 میلیارد یورو از آنجا وارد کردند. مقام اول در تجارت این کشورها با آلمان را لهستان با حجم 145.6 میلیارد یورو اشغال میکند که بنا بر گزارش اتاق شرق اقتصاد آلمان اکنون فقدان انگلستان پس از برگسیت را کاملاً جبران نموده است. مقام دوم را جمهوری چک با 97 میلیارد یورو و مقام سوم را – حدس بزنید – روسیه با 60 میلیارد یورو به خود اختصاص داده اند. و حجم تجارت با روسیه به میزان 34 درصد رشد کرده است. حتی تجارت با اوکراین نیز با حجم 8.5 میلیارد یورو در واردات 23 درصد و در صادرات 17.3 درصد رشد کرد.
بر اساس این دادهها کاملاً منطقی است که الیور هرمس رئیس اتاق شرق اقتصاد آلمان اظهار کند که «یک جنگ داغ بین روسیه و ناتو در کنار رنج دهشتناک انسانی قاره ما و همراه با آن اقتصاد اروپا را به اندازه دهه ها به عقب خواهد انداخت. ویروس ناامنی همین الآن هم دارد تأثیرات منفی خود را بر بازار می گذارد. سرمایهگذاری ها با تردید مواجه می شوند، ارزش سهام کاهش پیدا میکند، فرصتهای اقتصادی مورد استفاده قرار نمیگیرند و قیمت حامل های انرژی انفجاری می شود». راست میگوید. 502 میلیارد یورو بیش از 20 در صد کل تجارت جهانی آلمان است.
دولت آلمان البته قاطعانه در کنار اوکراین و دول متحد خویش در ناتو ایستاده است. اما چه میشود کرد. باید به فکر زندگی هم بود. به همین دلیل امسال نیز دیدار سالانه رؤسای کنسرنهای آلمانی با ولادیمیر پوتین در اوایل مارس برگزار می شود. دیداری که معمولاً با حضور 20 تن از افراد کلیدی اقتصاد آلمان برگزار میشود و حدود 3 ساعت هم به درازا می کشد. این بار البته به طور مجازی. اتاق شرق اقتصاد آلمان پیشاپیش اعلام کرده است که هماهنگی های لازم با دولت آلمان انجام گرفته است. و باز هم البته که مقاومت به عمل خواهد آمد. خانم وزیر خارجه سبز آلمان اعلام کرده است که آلمان حاضر است بهای اقتصادی سنگینی را در صورت تهاجم روسیه بپردازد. از قول همکار دیگر او آقای هابک، وزیر اقتصاد، هم گفته شد که «این اتاق شرق اقتصاد آلمان مجموعۀ عجیب و غریبی است که مسئولیت تجمعاتش با خود آن است». یعنی اینکه فعلاً زور سبزها به این اتاق مرموز نمی رسد. شاید هم حق دارند. اتاقی که در هیأت رئیسه آن رئیس کمپانی بایر و رئیس هیأت مدیره کمپانی بیلفینگر و بزرگترین تولید کننده گوشت آلمان کلمنس تونیس حضور دارند باید اتاق پر زوری باشد. اتاقی که از حمایت شرکتهای به شدت فعال در روسیه، کمپانی های زیمنس و فولکس واگن و دایملر بنز و هنکل و لینده، نیز برخورداراست.
البته این تجارت با مشکلاتی هم همراه است. اما از قرار این مشکلات نه از سوی آلمان، بلکه از سوی روسیه به وجود می آیند. گویی روسیه چندان علاقهای هم به حفظ این تجارت به هر قیمت نداشته باشد. آقای ماتیاس شپ رئیس اتاق تجارت خارجی آلمان اظهار داشت که در سالهای اخیر آزمایشهای پزشکی سختی برای خارجیان مقیم روسیه اجباری شده است که باعث ترک این کشور از سوی فعالان اقتصادی آلمان می شود. خارجیانی که برای کار به روسیه میآیند باید در فواصل معین آزمایش خون و عکسبرداری رونتگن را ارائه دهند. این آزمایشهای اجباری باعث شده است که خیلی از شرکتهای آلمانی روسیه را ترک کنند. تعداد این شرکتها از 6300 در سال 2011 به 3651 در سال 2021 رسیده است. البته آقای شپ اظهار میدارد که شرایط بد سیاسی فاکتور تعیین کننده ای است. نزد خیلیها در غرب روسیه در این میان دیگر «سمی» تلقی میشود و این بر جذابیت این محل کسب و کار تأثیر می گذارد. اما شرکتهائی که میمانند «پول خوبی» در می آورند. و این هم اصل است.
روزنامه فرانکفورتر آلگماینه تسایتونگ یکی از «وزین» ترین روزنامه های آلمان است. دست راستی است و طیف خوانندگان آن هم عمدتا دست راستی های محافظه کار و بیشتر سنتی آلمان اند. خبر دیدار سالانه را این روزنامه منتشر کرد و خوشبختانه بخش کامنتها را باز گذاشت. کاری که این روزها خیلی از روزنامه های «وزین» در بسیاری از مطالبشان نمیکنند و بخش کامنتها را می بندند.
کامنت نویس های متعددی نارضایتی خود را از این دیدار برنامهریزی شده بیان کرده اند. اما به طور عجیبی این روزها در آلمان تعداد کسانی که علیه تبلیغات جنگ افروزانه اظهار نظر میکنند و بر لزوم گفتگو و انجام دوجانبه مبادلات تأکید میکنند، افزایش یافته است. عده پرشماری از خوانندگان این روزنامه های «وزین» حتی رسما و آشکارا از آمریکا میخواهند که در امور اروپائیان دخالت نکند. به هر جهت، دو کامنت از کامنتهای فرانکفورتر آلگماینه ارزش برخورد دارند.
نخستین کسی است که میگوید: “شرکتها با عربستان، مصر، پاکستان و چین تجارت می کنند. حال یکباره تجارت با روسیه باید موضوعی حساس باشد؟ در برابر روسیه باید از ال جی بی تی کیو و ارزشهای اروپای واحد حرف زد؟ و با آمریکا علیرغم «نژادپرستی سیستماتیک» و زندانیان پر از سیاهان آن نه؟ برداشتهای دلبخواهی خندهدار و از پیش معلوم و مضر به حال تجارت».
درست می گوید. کمی به اصل ماجرا نزدیک می شود. اما اصل ماجرا را کامنت نویس دیگری بر زبان می آورد:
“اخلاق چیزی است که انسان باید برای آن از کیسه خودش خرج کند. اگر کسی برای آن از جیب دیگری هزینه کند، این بلافاصله امری غیر اخلاقی است و محتملا خیانت در امانت و قابل تعقیب.
مدیران صاحب کنسرنهای تحت هدایت خود نیستند. متناسب با آن وظیفۀ مرکزی آنان حفاظت از، و افزایش ثروتی است که به دست آنان سپرده شده است. تا جائی که قوانین دولتی مانع از اقداماتی می گردند، طبیعی است که باید رعایت شوند. اما برای انجام دیالوگ فقط و فقط منفعت شرکتهائی که به آنان سپرده شده است تعیین کننده است. آقایان و خانمهای مدیر اگر میخواهند سیاست ورزی کنند با پول خودشان بکنند».
نبوغ آمیز است. با چه اختصاری قوانین پایهای سرمایه داری را به قابل فهم ترین شکلی بیان می کند.
پرسش فقط اینجاست که آیا این منطق صریح و روشن اقتصادی نیرومند تر از آکسیوم های ایدئولوژیکی است که بی سوادهای وقیح و بیشرمی از قبیل آنالنا بربوک و کریستینه لامبرشت (نباید اجازه داد پوتین در شانزه لیزه خرید کند) و لیز تراس و بوریس جانسون و هم پالکی هایشان را به رأس قلههای قدرت پرتاب کرده است. روزها و هفته های آینده این را نشان خواهد داد.
22 بهمن 1400
11 فوریه 2022