نخست یک توضیح کوتاه. در نظر داشتم یادداشت حاضر را در ادامه یادداشت اول به وجوه تاریخی-جهانی دیرپاتری اختصاص دهم. آنچه اما امروز واقع شد نوشتن یادداشتی با فوریت را ایجاب می کرد. تنش بین روسیه و غرب به سرعت در حال رسیدن به نقطه جوشی غیر قابل برگشت است. نخست این خبر از بخش آلمانی زبان آر-تی را بخوانیم. در گزارشی تحت عنوان «روسیه برای جنگ انرژی آماده است و در تدارک ضربه متقابل تحریمی است» از جمله می نویسد:
“اکثر ناظران بر آنند که اقداماتی در نظر گرفته شدهاند که بازار انرژی اروپا را به سختی مورد اصابت قرار خواهند داد. یک ژورنالیست مطلع [روسی] با استناد به وزارت خارجه روسیه در حساب تلگرامی خود نوشت:
«وزارت خارجه روسیه: روسیه در صورت لزوم برای یک رویاروئی سخت با اتحادیه اروپا در بخش انرژی آماده است. این هشداری است برای آمادگی ما که در صورت لزوم یک جنگ اقتصادی جهانی را آغاز کنیم.
بلوکه کردن ارسال انرژی اتحادیه اروپا را نابود خواهد کرد. شاخههای کاملی از [تولید از] دور خارج خواهند شد و میلیونها انسان شغل خود را از دست خواهند داد.
سمپاتی برای «اوکراینی های باورنکردنی» به هوا دود خواهد شد و بی ثباتی داخلی کشورهای تمام و کمالی را به ورطه سقوط خواهد انداخت. در برخی از کشورها فاشیستها (به معنای دقیق کلمه) قدرت را به دست خواهند گرفت و در بقیه جنگ داخلی و ترور در خواهد گرفت.
در چنین شرایطی هیچ چیز مانع از آن نخواهد بود که روسیه اسلحه در اختیار قیام کنندگان قرار دهد؛ از ویلنیوس تا مادرید. در ضمن، چه کسی میتواند بگوید که باسکها همین الآن در حال آموزش ضد تانکهای جاولین نیستند؟
در جنوب گلوبال قحطی گرسنگی پیش خواهد آمد و روسیه تنها کشوری خواهد بود که قادر به تغذیه این گرسنگان است. این گرسنگان فقیر میتوانند به موجی از پناهنگان تبدیل شوند. و یا اینکه آنها میتوانند سلاح به دست بگیرند و دست به شکار استعمارگران پیشین کل یوراسیا و آفریقا بزنند.
حالا چی میگی، ایلان ماسک؟»
کاملاً روشن است که ساخت عبارات فوق عامدانه مبهم است. از یک سو به یک ژورنالیست مطلع نسبت داده میشود و از سوی دیگر آن ژورنالیست اظهارات خود را به نقل از وزارت خارجه روسیه آغاز می کند. به همان اندازه اهمیت دارد که سایت آر-تی گزارش را درج نموده است و نه یک بلاگ و یا سایت کمتر رسمی. این نیز حائز توجه است که گزارش در بخش انگلیسی آر-تی درج نشده است.
از خود گزارش فقط میتوان یک تعبیر برداشت کرد: این اعلام جنگی صریح و علنی به کل غرب است. همه آنچه غرب تاکنون منحصرا حق طبیعی خویش قلمداد نموده و تخطی دیگران از آن را نقض «قواعد بینالمللی» معرفی مینمود و مجازات می کرد، اکنون روسیه به صراحت برای خود قائل می شود. علناً اعلام میکند که در میان ناراضیان خود کشورهای اروپائی به توزیع سلاح دست خواهد زد و این کشورها را به آتش خواهد کشید و همان بلائی را بر سر آنان خواهد آورد که آنها بر سر افغانستان و سوریه و یمن و چند دوجین کشور دیگر آورده اند. از این هم بدتر، تهدید میکند که سلاح در اختیار جنوب گلوبال قرار خواهد داد تا به شکار اربابان پیشین بپردازند. کابوسی از این وحشتناک تر برای این اربابان؟
اما پرسشی در این باره حتی شاید مهمتر از متن خود آن گزارش باشد: آیا این گزارش بازتاب وضعیت کنونی تعمیق تنش و بحران بین غرب و روسیه است؟ و یا فقط بخشی از جنگ روانی طرفین؟
همه شواهد حاکی از آنند که این خود بحران در روابط بین روسیه و غرب است که به سرعت در حال نزدیک شدن به نقطه غیر قابل برگشت است.
کدام شواهد؟ نخست گزارشاتی که روسیه از آزمایشگاههای تولید سلاحهای بیولوژیک اوکراین منتشر نمود و چین نیز مصرا خواستار روشن شدن ابعاد این اقدامات آمریکا گردید. امری که از پشتیبانی قدرت بزرگ سومی، هندوستان، نیز برخوردار گردید.
دوم عقب نشینی آمریکا از لفاظی های پروپاگاندیستی تحویل جنگنده به اوکراین بعد از عقب نشینی صریح و روشن لهستانی که در تمام مدت منتهی به بحران اخیر در شمار جنگ افروز ترین نیروها قرار داشت.
سوم اعلام امروز روسیه مبنی بر احتمال مورد حمله قرار دادن محموله های ارسال اسلحه به اوکراین.
چهارم حمله دیروز روسیه به مراکز نظامی اوکراین واقع در غرب این کشور و در جوار لهستان.
پنجم انتشار خبر مربوط به توصیه نخست وزیر اسرائیل به رئیس جمهور اوکراین مبنی بر پذیرش شرایط روسیه.
ششم و بالاخره شاید مهمترین واقعه امروز، گفتگوی مشترک صدر اعظم آلمان و رئیس جمهور فرانسه به مدت بیش از یک ساعت با ولادیمیر پوتین. گفتگوئی که به تیتر اول تمام رسانههای آلمان تبدیل شد و تنها چند ساعت بعد در رسانههای روسی بازتابی ناچیز یافت. نفس برقراری تماس به طور مشترک چیزی غیر از ارسال این سیگنال نبود که اروپا پس از عدم تبعیت از آمریکا در تحریم فرآورده های انرژی روسیه اکنون گام دیگری در جهت خارج کردن ابتکار عمل از دست آمریکا بر می دارد. گامی که آشکارا در تناقض آشکار با تبلیغات جنون آمیز و هیستری ضد روسی حاکم بر کشورهای اروپائی در هفتههای اخیر است.
هفته گذشته تحلیلی در سایت اخبار اقتصادی آلمان منتشر شده بود که در آن بر دو چیز تأکید می شد. نخست اینکه در صورت عدم دستیابی به اهداف جنگی، روسیه ابائی از گسترش دامنه عملیات به لهستان و آلمان نخواهد داشت. و دوم اینکه در چنین صورتی، یعنی در صورت حمله روسیه به دو کشور عضو ناتو، آمریکا برای حمایت از آنان وارد عمل نخواهد شد. مبنای تحلیلی گزارش بر آن بود که نابودی قدرت اقتصادی آلمان نه به زیان، بلکه به نفع آمریکا خواهد بود. اینکه آیا چنین تحلیلی موضوعیت دارد یا نه، در برخورد به آن امری است ثانوی. مهم این است که در این کشورها اکنون این چشم اندازها به مثابه چشم اندازهائی واقعی مورد بحث قرار می گیرند. به عبارت دیگر، چشم انداز گسترش جنگ به اروپا دیگر یک احتمال دوردست نیست. وحشتی است که هم الآن بر اروپا سایه افکنده است. دقیقاً با عطف به همین بود که ناظری نوشت «این خیلی عجیب است که آنهائی که در حال تحریم کردنند دارند میترسند و آنهائی که در حال تحریم شدنند با خونسردی اقدامات بعدی خودشان را سازمان می دهند.” (در حاشیه: این نیز جالب توجه است که فرانسه از شرکتهای بزرگ خود خواست از ترک روسیه خودداری کنند، دویچه بانک اعلام کرد ترک روسیه برای آن آلترناتیوی نیست و مک دونالد هم اعلام کرد که به طور موقت از روسیه رفته است. از قرار بسیاری از شرکتهای بزرگی که از روسیه رفته اند، حتی حقوق پرسنل خود را کماکان پرداخت می کنند. به این موضوع در یادداشت دیگری در زمینه تحولات اقتصادی روسیه در دوره اخیر خواهیم پرداخت.)
کمی بیش از دو هفته پس از آغاز درگیری نظامی، اکنون بنت اسرائیل و هم ماکرون فرانسه و شولتس آلمان و هم حتی موراویتسکی لهستان خواستار برقراری صلح هر چه سریعترند. همه آنها فریاد میزنند که با هر روز تداوم بحران کنونی پوتین یک روز به پایان زمامداری خویش نزدیک میشود و در عین حال میدانند که با هر روز این بحران کشورهای خود آنان یک سال به سقوط نزدیکتر می شود.
یادداشت امروز آر-تی بلوف تبلیغاتی نیست. انعکاس غلیان در روابطی است که به سرعت در حال رسیدن به نقطه جوش است. نقطه جوشی که اروپائیان اصلیترین قربانیان آن خواهند بود.
بارها گفتیم و نوشتیم که جدال روسیه با بلوک ترانس آتلانتیک جدالی بر سر مرگ و زندگی برای روسیه است. غرب و ناتو هیچ راهی در مقابل روسیه باز نگذاشتند و اکنون این روسیه است که با ضربه متقابل راهی برای غرب باز کرده است. یا به مطالبات روسیه تن خواهند داد و یا در انتظار تسویه حسابی چند صد ساله از سوی آفریقائیان مسلح به سر خواهند برد. تا نقطه جوش چیزی باقی نمانده است. شاید فقط چند روز.
21 اسفند 1400
12 مارس 2022