یادداشت پیش رو، بررسی چند مورد از تغییرات در رویکردِ بورژوازی در مساله ی ویژه ی مالیات در دوران بحرانی کرونا است که به بخشی از اقدامات روسیه، آمریکا، میلیونرهای میهن پرست و ایران از ابتدای سال جاری تاکنون اشاره خواهد داشت. در امتداد یادداشت قبلی در مورد تغییر نظام مالیاتی، هدف این نوشته نیز درکِ تحولات اخیر و واکنش های مختلف، و البته از نظر محتوایی یکسان، بورژوازی برای نجات موقعیت متزلزل خود از یک سو به دلیل تغییر در توازن قوای جهانی و از دیگر سو فرسودگی و دست به گریبان شدن طبقه ی کارکُن با کرونا، در سطح بین المللی است.
این یادداشت، طرح اولیه ی چارچوبی است که جزئیات تحلیلیِ مربوط به آن در یادداشت های بعدی و در پیوند با دیگر مباحث کنفرانس دوم تدارک کمونیستی، مطرح خواهد شد.
فدراسیون روسیه
"مشاغل کوچک و متوسط که تحت تأثیر شیوع ویروس کرونا قرار گرفتهاند، برای پرداخت حقوق به کارمندان خود از دولت پول دریافت میکنند...درخواست برای اینگونه کمکها باید برای مشاغل ساده، راحت، با امکان ارسال درخواست از راه دور، بدون صف و با شتاب باشد. بنابراین من از دولت می خواهم که امکان ارسال چنین درخواستهایی را طی یک ماه و از اول مه فراهم کند." [1]
صحبت از یک بسته ی حمایتی است که رئیس جمهور روسیه در اواخر مارس و اوایل آوریل 2020 برای نجات صاحبان مشاغل در یک کنفرانس ویدئویی با اعضای دولت طرح کرده؛ اقداماتی ضرب الاجل و برای کاستن از تاثیرات پاندمی کووید-19 بر اقتصاد روسیه.
در ادامه به فهرستی از تمهیدات مالیاتی که در این بسته مطرح شده است [2] می پردازیم.
1- حمایت از صنایعِ تحت خطر:
حق ِ تاخیر در پرداخت مالیات (بین سه تا دوازده ماه) برای شرکت هایی که در حوزه هایی کار می کنند که در معرض بیشترین آسیب در دوران پاندمی هستند؛
همچنین امکان پرداخت مالیات به صورت اقساط (از سه تا پنج سال)؛ این تاخیر شامل پیش-پرداخت ها و سهمِ بیمه ای که شرکت برای کارکنان می پردازد نیز میشود. شرط لازم برای مشمول این قانون شدن: کاهشِ ده درصدی درآمد یا ضرر دادن شرکت.
2- حمایت از کسب و کارهای کوچک و متوسط:
اگر سهمِ بیمه ای که این شرکت ها موظف به پرداخت آن هستند برای شخصی باشد که از حداقل حقوق تعیین شده در آوریل 2020 - که با افزایشی 9 درصدی، از 11,280 روبل در ماه، به 12,130 روبل رسیده - بیشتر حقوق می گیرد، سهم بیمه مشمول تخفیف خواهد شد.
اگر چنین کسب و کاری در حوزه هایی فعالیت می کند که متاثر از کرونا است، میتوانند مالیات بر درآمدِ سال قبلِ خود را، با تاخیری شش ماهه بپردازد - البته به جز مالیات بر ارزش افزوده؛
همچنین تاخیر مالیاتی شش ماهه در مورد پیش پرداختِ مالیات بر حمل و نقل، مالیات بر دارائی، مالیات بر زمین. سوبسیدی که این کسب و کارها دریافت می کنند در پایه ی مالیاتی محاسبه نخواهد شد (یعنی همان مالیات بر سود).
3- و تمهیداتی که تمام پرداخت کنندگان مالیات را شامل می شود:
حق تاخیر در:
تقدیم کردن اظهارنامه ها، تقدیم درخواستِ استرداد مالیاتِ پرداخت شده، تقدیم درخواست برای بازرسی مالیاتی، معلق شدن تنبیهات مربوط به جرائم مالیاتی، تغییر دادن پیش پرداختهای مالیاتی بر اساس مقدار واقعی سود.
4- سیستم مالیاتی ِجدید:
13% مالیات بر بهره، برای سپرده هایی بیش از 1 میلیون روبل (حدود 12,700 دلار) ضرب در نرخ اصلی بانک روسیه؛
افزایشِ 15% نرخ مالیاتی برای سود سهام و بهره در مورد پرداخت هایی که به قبرس، لوکزامبورگ و مالتا صورت میگیرد - روند در حال تغییر قرارداد مالیاتیِ دوگانه؛
همچنین افزایش نرخ مالیات در مورد سود سهام و بهره ای که در قرارداد مالیات بر درآمد بین روسیه و لوکزامبورگ مطرح شده؛
برداشتن معافیت مالیاتی در مورد درآمد بر اساس بهره حاصل از اوراق قرضه ی خزانه دولتی و محلی؛ مسافرت های مالیاتی برای حمایت هواپیمایی ها و صنعت گردشگری.
بر این اساس آنچه در روسیه در حال انجام است از یک سو ارائه خدمات بیشتر دولتی به لایه ها و طبقات پائین تر جامعه است. اما از سوی دیگر رویکرد افزایش مالیات بر بخشهائی از فعالیت سودآورانه طبقه سرمایه دار در دستور کار قرار می گیرد. این یک رویکرد تازه است که با رویکرد دوران معروف به گلوبالیسم، که با رقابت بین دولتها در جهت کاهش مالیات بر طبقات ثروتمند جامعه مشخص می شد، در تعارض است.
میلیونرهای میهن پرست
"خائنین به طبقه ی خود" [3] عنوانی است که اعضای میلیونرهای میهن پرست آمریکایی شامل مدیران تجاری، سرمایه گذاران و صاحبان درآمد خالص بسیار بالا، برای خود انتخاب کرده اند. آنان در تلاش اند تا بر اساس "اصول اولیه ی" نمایندگیِ سیاسیِ مساوی، ملتی پایدارتر، شکوفاتر و فراگیرتری بسازند. و دستمزدی که بقاء تمام شهروندان کارکُن را تضمین کند و همچنین سیستمی که از نظر مالیاتی عدالت برقرار سازد، فراهم آورند.
و در لحظه ی کنونی، در مواجهه با پاندمی کووید-19، این میلیونرها آستین بالا زده و در کنار اتحادیه آکسفام، سازمان اقدام انسانی Human Act، سازمان عدالت مالیاتی بریتانیا Tax Justice UK و چندی دیگر، در نامه ای [4] به فوروم اقتصادی جهان (که هرسال در داووس برگزار میشود) درخواست دارند که مالیات بیشتری بپردازند:
"در شرایط پاندمی covid-19، میلیونرهایی مانند ما، نقش مهمی در بازیابی جهان دارند. ما، در بخش های مراقبت های ویژه از بیماران مراقبت نمی کنیم. ما آمبولانس هایی را که افراد بیمار را به بیمارستان ها منتقل می کند، فراهم نمی کنیم. ما قفسه های فروشگاه های مواد غذایی را پر نمی کنیم ...
اما ما پول داریم. پول زیاد. پولی که اکنون، ضروری است و در چند سال آینده، یعنی زمان که جهان ما از این بحران احیا شود، به آن نیاز خواهد بود…
بحران كرونا ویروس، برای چند دهه دوام خواهد آورد…و می تواند نیم میلیارد نفر را زیر خط فقر قرار دهد. "
نامه ای، سرراست و بی نیاز به تفسیر؛ اگر خودشان به موقع دست به کار نشوند، موجودیت شان به خطر خواهد افتاد. طبقه ی کارگر، همچون زنان و کودکان کارخانه های نساجی قرن نوزدهم، دسته دسته پژمرده خواهند شد؛ و مهم تر از آن، برای سرمایه گذاری های آینده، آهی در بساط نخواهد ماند؛ نیروی کار سالمی وجود نخواهد داشت تا در خدمت انباشت سرسام آور سرمایه باشد.
به بیانی بازهم ساده تر، همان کسی که کارگر را نیمه جان بر زمین انداخته، به او آب و غذا می دهد تا بلند شود و برگردد سرکار. اقدامی که در بحران جهانی 2008-2009 هم اتفاق افتاده؛ اقدامی که عمر چند صد ساله ی سرمایه داری بارها به چشم خود دیده. اهمیت این نامه اما، در درخواست آن از همه ی ثروتمندان جهان است. پیش تر، پرداختِ داوطلبانه ی مالیات از سمت این گروه، تنها محدود به آمریکا بود[5]؛
امروز، با وجود بحران غیر منتظره ای که طبقه ی کارکُن را به فلاکت روزافزون سوق می دهد، این خائنین به طبقه ی خود، از ثروتمندان سراسر جهان می خواهند تا با آنها در پرداخت داوطلبانه ی مالیات بیشتر، هم مسیر شوند.
ایالات متحده ی آمریکا
الکسندریا اوکاسیو کورتز، عضو مجلس نمایندگان ایالات متحدهٔ آمریکا از حوزه ۱۴ام نیویورک، و یکی از اعضای سوسیالیستهای دموکراتیک آمریکا، پیشنهاد کرده که باید "ثروتمندان را چاپید".
او اخیرا کارزاری به راه انداخته که میخواهد برای تامینِ اضطراریِ بودجه ی حمایت از کارگران نیویورک، کارگرانی که فقیر اند و مدارک شناسایی ندارند، "مالیات بر ثروت" را به اندازه ی 70 درصد افزایش دهد.
در حال حاضر در آمریکا، سرمایه گذاری ها [در بازار بورس] تا زمانی که فروخته نشده اند و سود یا زیان شان محقق نشده، مشمول پرداخت مالیات نیستند. کورتز میخواهد که ثروتمندان حتی مالیاتِ سودی را که هنوز در سهام اوراق بهادار محقق نشده نیز بپردازند[6].
در نتیجه نیویورک نخستین ایالتی در آمریکا خواهد بود که مالیات بر ثروت، و نه فقط بر درآمد و یا مالیات بر مصرف، اخذ خواهد کرد.
فارغ از تصمیم نهایی نمایندگان در مورد این پیشنهاد،عنوان شدن آن نشان از ضرورتی است که بورژوازی در پوششی سوسیالیست-دموکراتیک برای بازسازی و سالم سازی نیروی کار، و در انتها برای نجات موجودیت خویش، کاملا از آن آگاه است و برای تحقق آن کارزار به راه میاندازد.
اما آیا ایالات متحده در این هراسِ از دست رفتن خود، تنهاست؟
جمهوری اسلامی ایران
مرکز پژوهش های مجلس در گزارشی تحت عنوان راهنمای ترمیم کسری بودجه با ملاحظه قیود سیاستگذاری (ویرایش اول) به تاریخ بیستم اردیبهشت امسال [7] به پرسشی حیات پیش روی اقتصاد ایران می پردازد: نحوه مواجهه با کسری بودجه دولت در سال 1399 و چگونگی رفع آن.
با توجه به تغییر مسیر به سمت تامین بودجه ی دولت از طریق درآمدهای مالیاتی ، این گزارش 27 روشِ مختلف برای افزایش این درآمد را مطرح کرده و از نقطه نظر عملی بودن، به بررسی آنها پرداخته. وجه اشتراک این روشها که از میان پیشنهادات دانشگاهیان و اقتصاددانان انتخاب شده، حذف یا کاهش معافيتهای مالياتی در پایه های مختلف است که به طور عمده در موارد زیر خلاصه می شود:
1- حذفِ...
معافيتهای مالياتی مناطق آزاد و ویژه اقتصادی؛ از بخش کشاورزی؛
2- مالیات ستانی از…
سود سپرده بانکی، سود سهام، عایدی سرمایه (در حوزه های مسکن، خودرو و زمین)، تراکنش های بانکی، دارایی و ثروت (فراتر از آنچه تاکنون تصویب شده)،
3- افزایش نرخ مالیات بر…
بخشهای کمتر مولد یا کمتر بهره ور، کالاهای ضربه سلامتی آلاینده ها [8]
4- کاهش نرخ مالیات ِ…
بخشهای دانش بنيان
5- حرکت به سمت…
مالیات بر مجموع درآمد
...
بخش زیادی از این گزارش به جزئیات فنیِ عملی بودن این پیشنهادات، فشار اجتماعی و اقتصادی حاصل از آن و همچنین قدرت حاکمیت برای توجیه عموم در پیشبرد این تغییرات مالیاتی می پردازد.نگرانی این گزارش، رفع بحران از وضعیت مالی دولت ایران است که در مورد تحول در بودجه اصلا موفق عمل نکرده؛ تحولی که نيازمند:
1- ایجاد تعادل بین ذینفعان بودجه و ميزان بهره وری در ارائه خدمات عمومی [ساده تر، میتوان تلاش برای شفاف سازی مالیاتی و افشا کردن سو استفاده گران از بودجه ها را در این زیر شاخه فهمید]
و/ یا
2- تحول در ساختار اقتصاد کشور(از تنوع اقتصادی تا رقابت پذیری و صادرات محصولات با ارزش افزوده ی بالا و میزان فناوری بالای تولید...)
است.
علت این عدم موفقیت نیز، "چسبندگی تعادل ذینفعان ناشی از رانت منبع طبيعی و توسعه ساختار توليد و منابع انسانی بر مبنای این تعادل طی دههای گذشته"، عنوان شده. گزارش تاکید دارد که نباید بیش از این با ارقام بازی کرد و در جستجویی چرایی این ناکامی برآمد؛ بلکه باید پرسید:
" که در وضعیتی که به هر دلیل، این امر رخ نداده و کشور نيز در آستانه اضطرار بودجه ای قرار دارد و امكان انجام تصميم درست و بهينه اول (یعنی بازمهندسی تعادلهای اقتصادی و بودجه ای ذینفعان و بازسازی اقتصاد) در«کوتاه مدت» و «زیر فشار»وجود ندارد و چه بسا ممكن است خود این اقدام به تلاطم جدید منجر شود یا در صورت انجام، حتی بدون ایجاد تلاطم، منابع آن به بودجه سال آتی نرسد، چه باید کرد؟ "
این ارگانِ پژوهنده و عاقل بورژوازی، معتقد است که گذشته اهمیتی ندارد؛ همینطور هر دلیلی که منجر به اضطرار بودجه ای شده است. نجات کشور از بحران با تامین بودجه، مهمترین مساله ای ست که باید فورا و با رفتن به سمت اقدامات کوچک در بخش های مختلف اقتصاد مرتفع شود. خلاصه کردن مشکلات در دو مورد مشخص، تلاشی است که از ابتدای سال برای تغییر رویکردهای بورژوازی، دولت بورژوازی ایران، در مورد ویژه ی مالیات آغاز شده و نمونه ی آشکار آن، قرارداد 25 ساله با چین و مهمتر، همصدایی غربگرایانِ سابق در حمایت از این پروژه - فراتر از رفتن از نگاه به شرق بلکه همکاری عملی با آن - است.
خارج کردن بورژوازی ایران از بحران فعلی اقتصادی از یک سو، و تکامل بخشیدن به اقدامات سیستمی که در طی چهار دهه گذشته، ستون های اقتصادِ سرمایه دارانه ی خود را بیش از پیش استحکام بخشیده، موضوعی است که جدا از تحولات اقتصادی جهان فهمیده نخواهد شد.
همچنین، نه تنها نیاز به تقویت دستگاه دولتی که در یادداشت پیشین در مورد تغییر نظام مالیاتی به آن پرداخته شد، بلکه نیاز به "بازمهندسی اقتصاد" و چیدمان مجدد نیروها بنا بر توان اقتصادیِ رشد یافته ی بورژوازی، موضوعی است کلیدی که تمهیدات اخیر مالیاتی نیز میتوانند در این راستا درک شوند.
باید توجه داشت که کاهش وابستگی به درآمد نفت تا حد صفر که مرکز پژوهش ها با عنوان "برنامه تصفیر نفت (بتن)" [9] از آن نام میبرد، دست در دست رشد توانِ تولیدی اقتصاد ایران در شاخه های دیگر، همچون تولید فولاد [10]، حرکت می کند.
موقتا می توان به دو نتیجه رسید:
اول: ایران، از گرایش جهانی این روزها، به هزینه کردن از جیب ثروتمندان برای به خطر نیفتادن کلیتِ بورژوازی مستثنا نیست.
دوم: عقل سلیم بورژوایی، از پیش آمدن "یک تلاطم دیگر" هراس دارد و با کارنامه ای در دست که چهار دهه انباشت موفقیت آمیز سرمایه را نشان می دهد، نیاز دارد تا به بهشت سرمایه ی لجام گسیخته ای که دولت روحانی بنا کرده، افسار بزند.
سیاست ورزی کمونیستی نمی تواند بر مبنای دفاع از افزایش مالیات بر ثروتمندان در شرایط کنونی شکل بگیرد. این سیاست شناخته شده سوسیال دمکراسی است. تمرکز سیاست ورزی کمونیستی باید بر شناخت دلایل مادی این جهتگیری دولت و طبقه حاکم و تأثیرات آن بر روندهای مبارزه طبقاتی باشد. در عرصۀ سیاست مالیاتی، تنها مؤلفۀ ثابتی که می توان و باید وارد مباحث برنامه ای و مطالباتی کمونیستی نمود حذف بی قید و شرط همه و هر گونه مالیات غیر مستقیم تحت هر نامی است. از عوارض تا مالیات ارزش افزوده و هر چیز دیگری. تبیین دقیق تر این سیاست ورزی کاری است که باید انجام داد.
گیسو رستمی
8 مرداد 1399
29 ژوئیه 2020
[2] https://home.kpmg/xx/en/home/insights/2020/04/russia-tax-developments-in-response-to-covid-19.html
[3]https://patrioticmillionaires.org/about/
[4] https://www.millionairesagainstpitchforks.com/
[5] نامه ی نیک هاناوئر، میلیونر آمریکایی، به دیگر دوستان ثروتمندش: چنگک ها … برای ما پولدارها در راهند.
https://www.politico.com/magazine/story/2014/06/the-pitchforks-are-coming-for-us-plutocrats-108014
[6] https://www.zerohedge.com/geopolitical/they-just-take-and-take-aoc-aims-soak-rich-proposed-new-york-wealth-tax
[7] https://rc.majlis.ir/fa/report/show/1519912
[8] در این مورد مشخص، مقاله ای در روزنامه ی فرهیختگان به تاریخ بیست و نهم تیر امسال چاپ شده تحت عنوان "دود 30 هزار میلیاردی در چشم اقتصاد ایران": اعداد شگفتانگیز از اقتصاد دخانیات ایران که در قبضه غربیهاست. مقاله، با شرحی از تفاوت مالیات ناچیزِ سیگار در ایران با کشورهای غربی - و در کل نرخ استاندارد جهانی که 55 درصد بیشتر از نرخِ فعلی این نوع مالیات در ایران است - نتیجه می گیرد که مالیات ناچیز سیگار در ایران سیاستی است نابجا که ختم به بالاتر رفتن قیمت سیگار و رفتن سود حاصل از آن به جیب دلالان، قاچاقچیان و واسطهها شده است. http://farhikhtegandaily.com/newspaper/3988/1/&page=180647